Kimilerimizin evinde, kimilerimizin babaannelerinin veya anneannelerinin evlerinde ya da ahşap köy evlerinde muhakkak karşılaştığımız o örülmüş kilimler, el dokuması halılar… Hepimize öyle tanıdık geldi ki değil mi? Bir şey itiraf edeceğimiz zaman dakikalarca incelediğimiz kilimler, büyüklerimizin nasihatlerini dinlerken sıkılmalarımıza eşlik eden o kilimler, gözlerimizin dalıp bir türlü bakışlarımızı kurtaramadığımız kilimler… Kimi zaman gökyüzündeki bulutları nesnelere benzettiğimiz gibi kilimlerdeki motifleri de benzettiğimiz ama anlamlarını her ne kadar doğru yorumlayamasak da o motifler, biz bilmeden nice anlamları barındırıyormuş ayaklarımızın altında.

We certainly encounter knitted rugs and handmade carpets in some of us’, our grandparents’, or in wooden village houses… It is familiar to all of us, isn’t it? The rugs we stare at for minutes when we are about to admit something, the rugs that company our boredom when we listen to our parents’ advice, the rugs that we cannot take our eyes off… Just like comparing cloud shapes, we compare rug motifs to objects too. Although we cannot interpret them correctly, those motifs have varieties of meanings inside.

Günümüzde derin, entelektüel anlamlara sahip olan bir sanat olsa da yıllarca psikolojik birikimleri ve kültürleri halılara dokuyan Anadolu kadınlarımız, duygularını sürekli kilimlere ördüler, halılara dokudular… Naile Rengin Oyman bunu şu sözleriyle ifade ediyor: Tasarıma ve harika bir renk duygusuna sahip kadınların yarattığı Anadolu kilimleri, derin hayal gücü ve düşünüş gerektiren iddiasız, saf ve vazgeçilmez şekillerdir.

Even though it is an art with deep and intellectual meaning today, Anatolian women weaved their psychological experience, cultures, and feelings into carpets for years… Naile Rengin Oyman express this with these words: Anatolian rug motifs, created by women who have excellent design and colour understanding, are pure, indispensable and requires deep imagination and thinking.

Dr. Özlem Alp, “Konya Yöresi Kilimlerinde Sembolik Motifler ve Oğuz Boyu Damgaları” isimli bildirisinde sembolik motifleri biçim, konu ve anlamlarına göre sınıflama yaparken 16 anlam ortaya çıktığını belirtmiştir. Bunlar;

  • Aşk-Evlilik-Sevgi (Sandık, tarak, aşk-birleşim, seğmen, saç bağı, küpe)
  • Bereket (Balık, yıldız, yaba, pıtrak, bereket, elibelinde, hayat ağacı, dikmeli yaprak, gül-çiçekyaprak, koç boynuzu, ejder)
  • Birlik beraberlik (Çengel, bukağı)
  • Doğurganlık-Üreme (elibelinde)
  • Güç-Kuvvet-Yiğitlik (Kartal, ejder, koç boynuzu)
  •  Ölüm (Akrep, sandık, mezartaşı, kuş)
  • İbadet ve Tapınma (Post, el, mihrap)
  • Korku-Korunma (Akrep, yılan, tilki kulağı, kurt ağzı)
  • Nazar-Uğur-Muska (Göz, muska, kaz ayağı, pıtrak, el-parmak-tarak, haç, kuş, ayak, dikmeli yaprak, kurt ağzı, çengel)
  • Hayatın devamlılığı-Ölümsüzlük-Evren-Sonsuzluk-Devamlılık (Çarkıfelek, aşk-birleşim, hayat ağacı, idol, su)
  • Aydınlık-Temizlik (Kandil, vazo, su)
  • Mutluluk (Yılan, yıldız, elibelinde, kuş, gül-çiçek-yaprak)
  • Şifa (Ejder, yılan)
  • Cennet (Kandil, mihrap, vazo, gül-çiçek-yaprak)
  • Güneş (Kartal, haç)
  • Hastalık-Acı-Keder (Akrep)
  • Damgalar (Koçboynuzu, kazayağı, çengel) olarak belirlenmiştir.

Dr. Özlem Alp, in her report named “Konya Yöresi Kilimlerinde Sembolik Motifler ve Oğuz Boyu Damgaları (Symbolic Motifs and Oğuz Tribe Marks in Konya Region Rugs)” stated 16 meaning while classifying motifs according to form, subject and meaning. Namely;

  • Love-Marriage-Affection (Chest, comb, love-combination, lieutenant, hair tie, earring)
  • Abundance (Fish, star, prong, rough cocklebur, abundance, hand in hand, tree of life, prickly leaf, rose-flower leaf, ram horn, drake)
  • Togetherness (hook, trammel)
  • Fertility-breeding (hand in hand)
  • Power-strength-bravery (eagle, drake, ram horn)
  • Death (Scorpion, chest, tombstone, bird)
  • Worship and Adoration (hide, hand, altar)
  • Fear-Protection (Scorpion, snake, fox ear, wolf mouth)
  • Evil eye-luck-amulet (eye, amulet, crow’s feet, rough cocklebur, hand-finger-comb, cross, bird, foot, prickly leaf, wolf mouth, hook)
  • Continuation of life-Immortality-Universe-Eternity-Continuation (passionflower, love-combination, tree of life, idol, water)
  • Brightness-Cleanliness (oil lamp, vase, water)
  • Happiness (snake, star, hand in hand, bird, rose-flower-leaf)
  • Cure (drake, snake)
  • Heaven (oil lamp, altar, vase, rose-flower-leaf)
  • Sun (eagle, cross)
  • Sickness-Pain-Grief (Scorpion)
  • Marks (ram horn, crow’s feet, hook)
Fotoğraf 1: https://www.dekopasaj.com/blog/kilim-desenleri-ve-anlamlari

Motifleri gerçek bir benzerlik ilişkisine dayanan, bilinçli ve belli amaçlar için insanlar tarafından üretilmiş göstergeleri “görüntüsel göstergeler” olarak açıklayan Naile Rengin Oyman, kilimlerde kullanılan motiflerin, bir fotoğraf örneği kadar olmasa da benzerlik ilişkisi ile ortaya çıkmış ya da diğer bir ifadeyle, bakıldığında neye benzetilerek üretilmiş olduğunun anlaşılabildiği motifler birer görüntüsel gösterge olduğunu açıklamaktadır.

Naile Rengin Oyman, who explains the indicators consciously created by people for particular aims and the motifs based on real-life resemblances as “visual indicators”, states that the motifs used in rugs are created from resemblances but not precise as a photograph. In other words, the motifs you can say what it was based on are visual indicators.

Kuş Motifi: Kültürler arası farklı yaşam tarzlarına, geleneklere, yörelere göre farklılık gösteren kuş motifine kimi zaman olumlu kimi zaman da olumsuz anlamlar yüklenmiştir. Kuşların uçma özelliğinin evrenin sınır ötesini aşan ruhları simgelediğini açıklayan Oyman, Türk halılarında görülen kuş motiflerinin çeşitli anlamlar içerdiğini de belirtmektedir. Günümüzde şans simgesi olarak biblolarına çoğu yerde rastladığımız ‘’baykuş’’ kara karga gibi kötü şans olarak Türk halılarında karşımıza çıkmaktadır. İlahi bir anlama ve uzun yaşama işaret eden kuş motifinde iyi şans için kumru, güvercin, bülbül gibi motifleri görmek mümkündür.

Bird Motif: The bird motif is given both positive and negative meanings depending on different lifestyles among the cultures, traditions and regions. Oyman, explaining that the ability of flying symbolize the spirits crossing the borders of the universe, points out that bird motifs in Turkish rugs have different meanings. The owl generally used as a sign of luck in bibelots appears as bad luck in Turkish rugs just like crows. It is possible to see dove, pigeon and nightingales as bird motifs to symbolize divine meaning and long life.

Fotoğraf 2: Dokumalarda görülen kuş motifleri. https://www.kilim.com/kilim-wiki/kilim-motifs/ bird,

Fotoğraf 3: 97 cm x 305 cm boyutlarında kuş motifli kilim yolluğun detayı, Hayat ağacının üzerindeki kuşlar yaşamı ve ruhu temsil etmektedir. https://www.kilim.com/detail/k0007973-new-turkish-kilim-runner

Hayat Ağacı Motifi: Günümüzde de dekor olarak sık rastladığımız bu motif hayatın kaynağı ve canlılığın devamlılığı gibi anlamları yansıtır. Kök, gövde ve dallarıyla evrenin tanrı tarafından yaratıldığını vurgulamaktadır. Evrenin üç elementini; kökleriyle yeraltını, alt dalları ve gövdesiyle yeryüzünü, ışığa yükselen üst dallarıyla gökyüzünü birleştirir. Bu yüzden de yeryüzü ve cennet arasındaki iletişimi sembol eder. İncir, zeytin, asma, sedir, hurma vb. ağaçlar toplumlarda yaygın olarak bilinen hayat ağacının sembolleridir. Hayat ağacının üzerindeki kuşlar ise zamanı gelince uçacak olan can kuşları olarak ifade edilmiştir. Aynı zamanda yaratılış ve doğumun sembolüdür. Osmanlı mimarisinde özellikle çeşme ve camilerde görüldüğü belirtilmektedir.

Tree of Life: This motif we often see as a decor reflects meanings as the source of life and continuation of life. With root, body and branches, it emphasizes that God created the universe. It unites the three elements of the universe; underground, ground and the sky, with its roots, body and branches reaching out the sky. Therefore, it symbolizes the connection between the earth and heaven. Fig, olive, vine, cedar and palm trees are commonly used tree-of-life symbols. The birds on the life-of-tree are expressed as lives that will fly away when the time comes. It is also the symbol for creation and birth. It is stated that it is mainly seen in fondants and mosques from Ottoman Architecture.

Fotoğraf 4: Hayat ağacı motifi. https://www.kilim.com/kilim-wiki/kilim-motifs/tree-of-life

Fotoğraf 5: 1.70 x 1.08 cm boyutlarında Kayseri Yöresi Hayat Ağacı motifli kilim, https://ucanhali.com.tr/index.php/kayseri-adana-kilimler/7729-kayseri-ozel-kilim

El Motifi (El, Parmak ve Tarak):  Beş çizgiden ya da beş noktadan oluşan motifler elin parmaklarını ifade eder. Anadolu inançlarına göre el motifi kem gözü uzaklaştırmak için kullanılmaktadır. Günümüzde de ‘’Fatma ana eli’’ olarak sıkça takılarda ve objelerde karşımıza çıkmaktadır.

Hand (Hand, Finger, Comb): Motifs with five lines or dots symbolize fingers. The hand motif is used to remove the evil eye according to Anatolian beliefs. Now, we often see it as “ the Hand of Fatima” in jewellery and objects.

Fotoğraf 6: El, parmak ve tarak motifi.  https://www.mnghalicilik.com/motifler.html

Fotoğraf 7: 1.70 x 1.10 cm boyutlarında Kayseri Yöresi El motifli kilim. https://ucanhali.com.tr/index.php/kayseri-adana-kilimler/7727-kayseri-oezel-kilim

İbrik Motifi: “Tapınaklarda tanrılara kutsal su sunma, putları yıkama, tapınağı temizleme, güzel kokulu sıvılar serpme işleri ibrikle yapılırdı.” İfadeden anlaşıldığı gibi Anadolu kültüründe önemli bir yere sahiptir ve suyu taşımak için kullanılan ibrik, İslam kültüründe de abdesti ve ibadeti sembolize ettiği görülür ayrıca seccadelerde de motif olarak görülür ve çoğunlukla temizliği sembol eder.

Ewer: “The chores in temples such as presenting holly water to gods, washing the idols, cleaning the temple and scattering nice smells were done with an ewer.” As it can be understood from the statement, ewer has an important place in Anatolian culture and in Islamic culture, it symbolizes ablution and worship, also it is seen in prayer rugs to represent cleanliness.

Fotoğraf 8: Dokumalarda görülen ibrik motifleri. https://ucanhali.com.tr/index.php/motiflerin-dili

Fotoğraf 9: İbrik motifleri, Erzurum kilim seccade üzerinde mihrabın sağ ve sol tarafında bulunmaktadır. 157×115 cm, yaklaşık 1850 yılları, https://www.liveauctioneers.com/item/19046444_erzerum-kilim-turkey-circa-1850

Elibelinde Motifi: Dişiliğin simgesi olarak bilinir, doğurganlığı sembolize eder. İlk insanlar ana tanrıçalara tapıyorlardı ve erkeğin üremedeki biyolojik rolünü bilmediği için yalnızca dişilerin yavruladığını görüyorlardı. Bu yüzden hepsi ‘’bereket ve çoğalma sembolü olarak gördüğü Ana tanrıça’yı Afrodit, Hera, Kibele, Atena, Leto, İştar, Artemis, Hepa(Havva), İsis’’ gibi çeşitli adlarla kendi dillerinde isimlendirmiştir. Bu yüzden bereket, uğur, kısmet gibi kavramları da sembolize ettiği bilinir. ‘’Bilimsel saptamalar, doğuran güçlü kadına tapınmanın ilk kez İ.Ö. 7000-8000 yıllarında Mezopotamya’da başladığına işaret etmektedir.’’ Ana Tanrıça ile ilgili inancın kültürel miras olarak günümüze kadar geldiğini söylemek mümkündür.

Hands-on-Hips: It represents fertility and is known as a symbol of femininity. First, people worshipped mother goddesses, and because they did not see the role of men in reproduction, they only saw women giving birth. Therefore, they named the Mother Goddess differently in their languages, such as Aphrodite, Hera, Cybele, Athena, Leto, Ishtar, Artemis, Hepa (Eve), Isis. Thus, it is known to have meanings as abundance, luck, destiny. “Scientific establishments point out that worshipping strong fertile female figures started in 7000-8000 B.C. in Mesopotamia.” It is possible to say that the belief of Mother Goddess has come to the present day as a cultural heritage.

Fotoğraf 10: Elibelinde Motifi. https://www.mnghalicilik.com/motifler.html

Fotoğraf 11:  Dokuma üzerinde Elibelinde Motifi. https://www.kulturportali.gov.tr/portal/en-yaygin-kullanilan-anadolu-motifleri

Koçboynuzu Motifi: Güç, kahramanlık, kuvvet sembolü olan Koçboynuzu Motifi, Anadolu kültüründe Ana Tanrıça Tapınımı’ndan sonra veya onunla birlikte kullanılan bir motif olarak görülür. Erkeklik simgesiyle özdeşleşen Koçboynuzu Motifi, ‘’Sümer’de anatanrıça İnanna’nın eşi Dumuzi, Akad’da İştar’ın eşi Tammuz, Mısır’da İsis’in eşi Osiris, Hitit’te Hapt’in eşi Telepinu, Frig’de Kibele’nin eşi Attis, Helen’de Afrodit’in eşi Adonis olarak karşımıza çıkar.’’ Eski Türklerde 12 hayvanlı takvimin 8. yılı koyuna ayrılmıştır. “Koyun Yılında nimetler bollaşır, insanlar iyilik yaparlar. Yağmurlar çok yağar. Halk arasında asayiş vardır. Yılın ilk üçte birinde doğanlar güzel yüzlü, bol rızklı, ikincisinde doğanlar vefasız, az çocuklu, üçüncüsünde doğanlar ise kısa ömürlü olur” bereket anlamının da yanı sıra bu motif, bunu dokuyan kişinin mutlu olduğunun ve bunu açıkça belirttiğinin ifadesidir.

Ram Horn: Ram horn motif symbolizes power, heroism and strength and is generally used before or simultaneously with Mother Goddess Worship. Ram horn motif, identified with masculinity, appears as mother goddess Inanna’s husband Dumuzi in Sumerian, Ishtar’s husband Tammuz in Akkad, Isis’ husband Osiris in Egypt, Hapt’s husband Telepinu in Hittite, Cybele’s husband Attis in Phrigyan, Aphrodite’s husband Hephaestus in Hellene. Old Turks spared 8th year to sheep in their 12-animal-calendar. “In Sheep Year, blessings increase, and people do good. It rains a lot. There is harmony among the people. Children born in the first four months of the year are pretty-faced, plentiful; those who are born in the second four months are unfaithful, with few children, and the others have a short lifespan.” Besides the meaning of abundance, this motif expresses that the person weaving it is happy.

Fotoğraf 12:  Türk halılarında üretkenlik, kahramanlık, güç ve erkeksiliğe alamet olan Koç boynuzu Motifi. https://www.mnghalicilik.com/motifler.html

Fotoğraf 13: Çoraplardaki Koçboynuzu Motifi. https://kalemisidergisi.com/makale/pdf/1406820581.pdf

Bereket Motifi: Birlikte kullanılan ‘’elibelinde’’ ve ‘’koçboynuzu’’ motifleri bir erkek ve bir kadını belirtir. Bereket deseni, dişiliğin simgesi ‘’elibelinde motifi’’ ve erkekliğin simgesi ‘’koç boynuzu’’ motifinden oluşur. Desenin ortasındaki göz motifi ise aileyi nazara ve kem gözlere karşı korumak için kullanılmıştır.

Abundance: The motifs “hands-on-hips” and “ram horn” indicate a woman and a man when used together. The abundance motif consists of the femininity symbol “hands-on-hips” and the masculinity symbol “ram horn”. The eye motif in the middle is used to protect the family from the evil eye.

Fotoğraf 14: Bereket deseni kompozisyonları. https://www.mnghalicilik.com/motifler.html

Fotoğraf 15:  31 x 33 cm Bereket desenli kilim çanta. https://www.kaplantis.com/urun/shark-anadolu-bereket-kilim-desenli-bayan-cantasi-bej

İnsan Motifi:  İnsanı yalın bir şekilde motife aktaran bu kişiler duru bir yaratıcılığa sahiptir. Çalışkanlığı simgeler. ‘’Anadolu’da ölüm-doğum döngülü törenlerin, ruhun beden değiştirmesi gibi inançların Şaman kültürünün bir devamı olduğu bilinmektedir.’’ Çoğunlukla erkek ve kız çocuğu olarak betimlenen bu motif, erkek çocuk beklentisini veya gurbetteki sevgiliye özlemi de anlatır. Prof. Dr. Nazim Paşayev bu motifin kilimlerdeki azlığını şu sözleriyle aktarmıştır: Genel anlamda insan motifine halı sanatında çok ihtiyaç duyulmamıştır. Bu da doğaldır. Çünkü halıda insan her ne kadar görünmese de, bilinçaltında hep mevcuttur. Böyle ki, halıyı yapan odur ve halıdaki fikirler onun fikirleridir.

Human: People who transfer human figures simply to the motif have pure creativity. It represents diligence. “It is known that death-birth-cycle ceremonies and the belief of transmutation of the soul in Anatolia are continuations of shamanic culture.” This motif, generally described as children, also symbolizes the expectation of a baby boy or longing of the loved one. Prof. Dr Nazim Paşayev explained the lack of usage of this rug motif with these words: In general, the human figure motif was not needed in weaving. It was expected. Because even though it is not visible, humans are always present in the subconscious. Such that the one weaving the rug is them and the ideas belong to them.

Fotoğraf 16: Değişik yöreler ait çocuk motiflerine örnekler. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/205456
Fotoğraf 17: Hakkari el dokuması insan motifli halı (19. yy Etnografya Müzesi, Ankara) https://www.tarihnotlari.com/hakkari-el-dokumasi-hali-katalogu/

Saçbağı Motifi: Evlilik isteğinin sembolüdür. Doğumu simgeler. Evlenmek isteyen geç kızlar Divan Şiirleri’ndeki ‘’sevgilinin saçı’’ miti gibi dile getiremediklerini saç örgüleriyle yansıtmışlardır, ‘’zülüf kesip tek örgü yaparlar’’. Yeni evliler ise saçlarını çift örerek ve süsleyerek gösterirler.

Hair Tie: It is the symbol of the desire for marriage and birth. Young women who want to get married reflected their desire to hair braiding just like in the myth “hair of the loved one” in Divan Poetry. Newlyweds show their hair double braiding and decorating it.

Fotoğraf 18: Saç Bağı Motifi. https://www.mnghalicilik.com/motifler.html

Fotoğraf 19: Saç bağı motifli ipek yastık. https://www.lidyana.com/atolye-11-anadolu-motifleri-serisi-yastiklar-n-sac-bagi-motifi-atolye-11

Küpe Motifi: Anadolu’da küpeler evlilik hediyesi olarak sıkça kullanılmıştır. Genç kızlar evlilik isteğini bu motifle belirtmişlerdir ancak padişah, dervişler ve zenneler hatta tüccarlar sağ kulaklarına taktıkları küpeler ile birlikte mesleklerinin zirvesinde olduklarını belirtmişlerdir.

Earring: The earrings are frequently used as wedding gifts. Young women signified their desire to marriage by using this motif. However, the sultan, dervishes, zennes and even the merchants wore it on their right ear to show that they were at the peak of their profession.

Fotoğraf 20: Küpe Motifi. https://www.mnghalicilik.com/motifler.html

Fotoğraf 21: Küpe motifli kadın yün çorabı, Hakkâri. Buğrul, Hasan. HAKKÂRİ’DE EVLİLİKLE BAĞLANTILI GELENEKLERİN EL SANATLARINA YANSIMALARI*.

Bukağı Motifi: Bağlılığın simgesi olan bu motifin kelime anlamı atların çifte atmalarını önlemek için ayaklarına vurulan demir halkalı köstektir. Bu motif günümüze kadar geleneklerle ulaşmıştır. Nişan yüzüklerinin kırmızı kurdelayla bağlanması bu motifin simgesidir. Aşkı ve aşkın devamlılığını simgeler.

Trammel: Trammel motif, the symbol of loyalty, means a shackle with an iron ring put on horses’ feet to prevent double throws. This motif has come to the present day with traditions. Tieing engagement rings with red ribbon is a symbol of this motif. It symbolizes love and its continuation.

Fotoğraf 22: Bukağı Motifi. https://ucanhali.com.tr/index.php/motiflerin-dili

Fotoğraf 23: Bukağı kilim motifleri. ANADOLUDA ÜRETİLEN KİLİM MOTİFLERİNDEN Bukaği Moti̇fi̇ VE BU Moti̇fden ÇIKAN SERAMİK Çalişmalar 1. docplayer.biz.tr/19073649-Anadoluda-uretilen-kilim-motiflerinden-bukagi-motifi-ve-bu-motifden-cikan-seramik-calismalar-1.html.

Su Yolu Motifi: Günümüzde olduğu ve gelecekte de olacağı gibi Anadolu’da su yaşamın kendisidir. Su yaşamdır, bilgeliktir ve arınmadır. Suyolu motifi suyun insan hayatındaki önemini anlatır.

Waterway: In Anatolia, the water was life just like it still is, and it always will be. The water is life, wisdom and purification. The waterway motif tells the importance of water in people’s lives.

Fotoğraf 24: Su yolu Motifi. https://www.mnghalicilik.com/motifler.html

Fotoğraf 25: Bükreş, Romanya’daki Dimitrie Sturdza Evi’nde bulunan bir sobaya işlenmiş Meander ya da menderes motifleri. https://tr.wikipedia.org/wiki/Meander

Pıtrak Motifi: ‘’Pıtrak’’ tarlalarda, dağlık alanlarda bulunan insanların giysilerin ve hayvanların tüylerine yapışan ince dikenli bir bitkidir. Anadolu insanı bu dikenlerin kem gözü uzaklaştırdığına inandığı için ‘’nazarlık motifi’’ olarak kullanmıştır. Sayısız denecek kadar çok, bol anlamına gelen ‘’pıtrak gibi’’ deyimi de genellikle daldaki meyvelerin bolluğunu anlatmak için kullanılır. Bu yüzden de un çuvallarında, toprak kaplarda bereket anlamı için sıklıkla kullanılmıştır.

Rough Cocklebur: “Rough Cocklebur” is a thin prickly plant that clings to people’s clothes, animal’s furs found in fields, mountains. Anatolian people used this motif as an “evil eye bead” since they believed it removed the evil eye. The idiom “like rough cocklebur”, meaning countless, is used to tell the abundance of fruits. Therefore, it is frequently used in flour sacks and clay pots because of its meaning of abundance.

Fotoğraf 26: Pıtrak Motifi. https://www.mnghalicilik.com/motifler.html

Fotoğraf 27: Kilim üzerinde Pıtrak Motifi. https://www.dekoloji.com/turkiyedeki-kilim-motifleri-ve-anlamlari/

Muska ve Nazarlık Motifi: Günümüzde zamansız olayların gerçekleşmesi, kırılan bardak ve cam eşyaların nazar olarak yorumlanması nazar boncuğu ritüelini ortaya çıkarmıştır. Kimilerinin bakışlarından kötü etkilenildiğine inanılan; gözalıcı insanlara, hayvanlara, cansız varlıklara zarar verdiğine inanılan ve gözlerden fırlayarak kurbanına isabet ettiği düşünülen bir kuvvet olduğu inancı vardır. Bu yüzden de gözü temsil eden geometrik üçgen motifinin kem gözlere karşı koyduğuna inanılmıştır.

Amulet and Evil Eye Bead: Interpreting ill-timed situations, broken glasses, and glass objects as the evil eye revealed the ritual of evil eye bead. It is believed that the evil eye is a beam of power that comes from the eye to the victim and harms attractive people, animals, inanimate objects. Therefore, it is believed that triangular motifs representing the eye protect us from the evil eye.

Fotoğraf 28: Muska ve Nazarlık Motifi. https://www.mnghalicilik.com/motifler.html

Fotoğraf 29: Kilimde Muska ve Nazarlık Motifi. https://www.dekoloji.com/turkiyedeki-kilim-motifleri-ve-anlamlari/

Göz Motifi: Görsel algı organı olan göz, aynı zamanda ruhani algının sembolü olarak da karşımıza çıkmaktadır. İyi bakışlar olduğu gibi kötü bakışların varlığının olması ve nazar taşımasının sorumlusu olan göz, vücudun dışa açılan organı ve ışığı alması ve yansıtması nedeniyle derin bir anlama sahiptir. Sıklıkla halk arasında da duyduğumuz gönül gözü, üçüncü göz gibi kavramlar hala varlığını sürdürmektedir. Hinduizm’in ünlü sembollerinden biri olan Şiva’nın alnındaki “üçüncü göz”, ‘’ruhsal aydınlığın alıcısı’’ ve ‘’kötülüğün yok edicisi’’dir.

Eye: Eye being the visual perception organ, also is a symbol of spiritual perception. The eye, responsible for the looks -good and bad- and the evil eye, has a deep meaning because it receives and reflects light. The concepts we generally hear in public, “the heart’s eye” and “the third eye”, still exist. The “third eye” on Hinduism’s famous symbol Shiva’s forehead is “spiritual wisdom receiver” and “demolisher of evil”.

Fotoğraf 30: Göz Motifi. https://www.mnghalicilik.com/motifler.html

Fotoğraf 31: Dokumalarda kullanılan Göz Motifi çeşitlerihttps://www.dekopasaj.com/blog/kilim-desenleri-ve-anlamlari

Fotoğraf 32: Kilimlerde Göz Motifleri. http://kisacames.blogspot.com/2020/12/anadolu-motifleri.html

Yılan Motifi: Deri değiştirmesinden dolayı yenilenme ve ölümsüzlük sembolü olan yılan motifi birçok halk efsanelerinde yer almaktadır. Anadolu’da kutsal kabul edilen yılandan hem korkulur hem de saygı duyulur. Toprağın altında yaşaması ve ölülerin de burada olması sebebiyle atalarla sıkı bir ilişkisi olduğu söylenir. Halen kullanılmakta olan çift başlı yılan ise ‘’hekimlik’’ simgesi olarak bilinir ve zehir ile panzehrin birlikteliğini simgeler.

Snake: Snakes, being the symbol of regeneration and immortality due to moulting, occur in many folk legends. Being accepted holly in Anatolia, snakes are both afraid and respected. It is said that they have a strong connection with the ancestors because they live underground, and so do deads. A two-headed snake is still used and is known as the symbol of “medicine”, representing the poison and the antidote.

Fotoğraf 33: Dokumalarda Yılan Motifi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/193339

Fotoğraf 34: Halı üzerinde Yılan Motifi. https://www.apexhali.com/blogs/blog/hali-kilim-desenleri-ve-anlamlari

Ejder Motifi: Anadolu uygarlıklarında ‘’bulut’’ olarak resmedilen ejder, hava ve suların hakimidir. ‘’Ejder ile Zümrütü Anka’nın kavgası bereketli yağmurlar getirir.’’ Bu yüzden bereketli bahar yağmurlarına kavuşmak ümidiyle halı ve kilimlere dokunmuştur.

Drake: Being portrayed as a “cloud” in Anatolian civilizations, Drake is the ruler of the air and the water. “The fight of the Drake and the Phoenix brings abundant rain.” Therefore, it is woven into rugs and carpets with the hopes of abundant spring rains.

Fotoğraf 35: Bulutlu halı (detay). Azerbaycan, Gazakh grubu. 19. yy. sonları. 163x 229 cm. Roger & Conroy Cavanna Gallery, Kaliforniya. PAŞAYEVA, Valide. AZERBAYCAN HALI VE TEKSTİLLERİNDE EJDER MOTİFİ.

Fotoğraf 36: Ejderhalı halı. Azerbaycan, Gazakh grubu. 15. yy. Türk ve İslam Eserleri Müzesi, İstanbul. PAŞAYEVA, Valide. AZERBAYCAN HALI VE TEKSTİLLERİNDE EJDER MOTİFİ.

Akrep Motifi: Efsaneye göre akrep şöyle der: “Ben ne doğal bir ruhum ne de şeytan. Bana dokunan herkese ölüm getiririm. İki boynuzum bir kuyruğum var. Boynuzlarımın adı acımasızlık ve nefret; kuyruğum ise hançerdir. Ben sadece bir kez doğururum. Diğer yaratıklarda bereket işareti olan doğum benim için bir ölüm işaretidir.” Akrebin zehrinden ve diğer haşerelerden korkan insanlar bu hayvana karşı korunmak için bu motifi kullanmışlardır.

Scorpion: According to the legend, the scorpion says, “I am neither a natural spirit nor the satan. I bring death to whoever touches me. I have two horns and a tail. My horns are named cruelty and hatred, and my tail is named dagger. I only give birth once. Birth as a sign of abundance for other creatures is a sign of death for me.” People, that are scared of scorpion’s poison, and other insects, use this motif to protect themselves against them.

Fotoğraf 37: Akrep Motifi. https://www.mnghalicilik.com/motifler.html

Fotoğraf 38: Dokumada Akrep motifi. https://www.apexhali.com/blogs/blog/hali-kilim-desenleri-ve-anlamlari

Kurt Ağzı, Kurt İzi, Canavar Ayağı Motifi: Anadolu dokumalarında korunma amaçlı kullanılan bu motif kurt ayağı ve kurt ağzını stilize etmiştir. Kurt karanlıkta görebilme yeteneğine sahiptir. Bu yüzden tehlikeli hayvanlardan kendilerini korumak için bu motifi kullanmışlardır.

Wolf Mouth, Wolf Print, Monster Foot: This motif is used for protection in Anatolian wovens stylizing wolf foot and wolf mouth. Wolf has the ability to see in the dark. Therefore, they used this motif to protect themselves from dangerous animals.

Fotoğraf 39: Kurt Ağzı, Kurt İzi, Canavar Ayağı Motifi. https://www.mnghalicilik.com/motifler.html

Fotoğraf 40: Kilimde Kurt Ağzı, Kurt İzi, Canavar Ayağı Motifi.  https://www.kilim.com/kilim-wiki/kilim-motifs/wolfs_mouth-wolfs_track

Damga/ İm Motifi: Soy ve aile adının sürdürülmesi, toplumun varoluşunun bir simgesidir. İm Motifi de ‘’neslin sürdürülmesi’’ni simgelemektedir.

Seal: It is a symbol of perpetuation of ancestry and family name and the existence of humanity. The seal motif symbolizes the “perpetuation of a generation”.

Fotoğraf 41: Damga/İm Motifi. https://www.artlinecarpetkars.com/motifler

Fotoğraf 42:Damga/İm Motifi kullanılmış Akçadağ Halıları. AKÇADAĞ HALISI, MALATYA İL KÜLTÜR VE TURİZM MÜDÜRLÜĞÜ.

Sandık Motifi: Bu motif çeyiz sandığını simgeler. Çeyiz için dokunan parçalara yansıtılır.

Chest: This motif symbolizes dower-chest. It is generally reflected in pieces weaved for dowry.

Fotoğraf 43: Sandık Motifi. https://www.mnghalicilik.com/motifler.html

Fotoğraf 44: Kilim üzerinde Sandık Motifi. https://www.dekoloji.com/turkiyedeki-kilim-motifleri-ve-anlamlari/

Çengel ve Haç Motifi: İnsanların kendilerini tehlikelerden korumak için sık kullanılan motiftir.

Hook and Cross: It is a motif that people often used to protect themselves from dangers.

Fotoğraf 45: Çengel ve Haç Motifi: https://www.mnghalicilik.com/motifler.html

Fotoğraf 46: Kilim üzerinde Çengel ve Haç Motifi. https://www.apexhali.com/blogs/blog/hali-kilim-desenleri-ve-anlamlari

Yıldız Motifi: Üretkenliğin ve aklın sembolüdür.

Star: It is a symbol of productivity and intelligence.

Fotoğraf 47: Yıldız Motifi. https://www.mnghalicilik.com/motifler.html

Fotoğraf 48: Yıldız Motifli halı, yastık ve kompozisyon şeması. KAYNAR , Hülya, and Emine TONUS. Altinyayla (Tonus) i̇lçesi̇ Hali … – Dergipark. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/288280.

Yazar/ Author: Arda Sakaoğlu

Editör/ EditorGörkay Düzgün

Çevirmen/Translator:  Simay Aybüke Larçin

Grafiker/Graphic Designer: İlayda Altıntaş

KAYNAKÇA:

REFERENCES

  • https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/742582
  • Özlem Alp, “Konya Yöresi Kilimlerinde Sembolik Motifler ve Oğuz Boyu Damgaları”, Türk Dünyası Kültür ve Sanat Sempozyumu Bildirileri, Isparta: Altuntuğ Matbaası, 2000, s. 351.
  • Ahmet Diler ve Marc-Antoine Gallice, Kilimin Sembolleri Unutulmuş Bir Dilden Kesitler, Alfa Basım Yayın Dağıtım San. Ve Tic. Ltd. Şti., İstanbul, 2018, s.184.
  • https://egitim.tarimorman.gov.tr/elazig/Sayfalar/Detay.aspx?OgeId=9&Liste=Slogan
  • M. Önder Çokay, “Seccade ve Saf Seccadelerdeki Bazı Motiflerin İkonografik Değerlendirmeleri”, İstem (İslâm, San’at, Tarih, Edebiyat ve Mûsıkîsi) Dergisi, Yıl:5, Sayı:9, 2007, s. 198
  • https://kalemisidergisi.com/makale/pdf/1406820581.pdf
  • https://www.mnghalicilik.com/motifler.html
  • http://npasayev.com/wp-content/uploads/2018/09/Bildiri.pdf
  • https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eiva
  • https://egitim.tarimorman.gov.tr/elazig/Sayfalar/Detay.aspx?OgeId=9&Liste=Slogan